Rệp có thể phát sinh và gây hại quanh năm, nhưng thường gây hại nhiều vào thời kỳ vươn lóng trở đi, nhất là từ tháng 8 đến tháng11 hàng năm. Rệp phát triển mạnh khi thời tiết nóng, ẩm, cây mía đang sinh trưởng mạnh đặc biệt là trên những ruộng mía trồng dầy, bón quá thừa phân đạm, mọc um tùm rậm rạp thiếu ánh sáng. 

Rệp gây hại bằng cách cả con trưởng thành và con rệp non đều tập trung ở mặt dưới của lá mía chích hút nhựa của cây, ngoài việc làm cho cây mía sinh trưởng, phát triển kém, hom giống lấy từ ruộng bị rệp sẽ mọc mầm rất yếu, mía gốc mọc chậm, mất khoảng nhiều... thì chất bài tiết do rệp thải ra còn là môi trường thuận lợi cho nấm bồ hóng phát triển đen kín mặt lá làm giảm khả năng quang hợp của cây mía. Từ đó làm giảm năng suất, sản lượng và đặc biệt là làm giảm trữ lượng đường của cây mía, gây thất thu rất lớn cho người trồng.

Để hạn chế tác hại của rệp, bên cạnh những biện pháp về kỹ thuật canh tác, vệ sinh đồng ruộng... như bà con vẫn thường làm, thì việc dùng thuốc để diệt rệp là biện pháp không thể thiếu được, nó mang tính chất quyết định.

Hiện nay trên thị trường có rất nhiều loại thuốc để phòng trừ sâu bệnh cho cây mía. Tuy nhiên, để diệt trừ loài rệp này, theo kinh nghiệm của nhiều nông dân ở Thanh Hóa, Nghệ An thì thuốc Goldra 250WG đã cho hiệu quả diệt rệp rất cao. 

Do Goldra 250WG là thuốc lưu dẫn, đặc trị rầy rệp mới nhất hiện nay, đặc biệt là đối với rệp xơ bông trắng hại mía, do được hỗn hợp bởi hai hoạt chất nên thuốc có khả năng diệt được rất nhiều loài rầy rệp đã kháng thuốc như rầy nâu, rầy xanh đuôi đen, rầy lưng trắng, rệp sáp, rệp xơ bông trắng, bù lạch... Thuôc có tác động tiếp xúc và vị độc. Do thuốc có tính nội hấp và lưu dẫn trong cây rất mạnh nên sau khi phun thuốc khoảng 2 tiếng mà gặp mưa cũng không cần phải phun lại, đặc biệt là không cần phun trúng con rệp, chỉ cần phun ướt mặt trên của lá mía và trong một cây mía cũng chỉ cần có vài lá dính thuốc cũng đủ để thuốc theo dòng nhựa di chuyển khắp cây mía để diệt rệp. Vì thế lượng nước phun chỉ cần 500-600 lít/ ha (so với khoảng 1.000 lít khi dùng những loại thuốc khác). Nên tiết kiệm được rất nhiều tiền công phun thuốc.

Muốn thuốc có hiệu quả cao, thì từ tháng 8 trở đi nếu thấy mía chớm có rệp là phun thuốc ngay, phun sớm như vậy thì chỉ cần phun một lần là có thể bảo vệ được cây mía đến hết vụ, tiết kiệm được rất nhiều tiền thuốc và công phun cho bà con.

Về liều lượng, mỗi ha bà con có thể dùng 30 gói thuốc Goldra 250WG (loại 12,6 gram một gói). Tùy theo loại bình mà pha như sau:

- Pha 12,6gr thuốc/ bình 16 - 18 lít nước. Phun 30 bình/ ha. Hoặc pha 18,9gr thuốc (1,5 gói 12,6gr)/ bình 25 lít. Phun 20 bình/ ha.

Theo ông Nguyễn Văn Dũng (ở Kiên Thọ, Ngọc Lặc), ông Phạm Văn Công, Vũ Đức Xuân, Nguyễn Văn Hà và bà Lê Thị Dung (ở đội 4 và 5 Nông trường Sông Âm, Thanh Hóa) các ông Trương Văn Vĩnh, và Cao Thái Sơn (ở xã Nghĩa Xuân, Quỳ Hợp, Nghệ An)…thì với liều lượng và cách phun xịt như trên đã cho hiệu quả diệt rệp rất cao.  

NGUYỄN DANH VÀN

Hỏi:

Không rõ tại sao vài năm trở lại đây lúa ở quê tôi bị rầy lưng trắng gây hại dữ quá. Xin được nói rõ thêm về loại rầy này và cách phòng trừ sao cho có hiệu quả cao? 

Nguyễn Hiếu Đạm và một số bà con ở Duy Tiên (Ninh Bình)

Trả lời:

Rầy lưng trắng (Sogatella furcifera Horvath, Họ Delphacidae Bộ: Homoptera), là một dịch hại quan trọng trên ruộng lúa, chúng đã từng gây thành dịch ở các tỉnh phía Nam vào cuối những năm 80, đầu những năm 90 của thế kỷ trước.

Rầy trưởng thành thân dài khoảng 3,5-4,0 mm, có 1 dải trắng trên mảnh lưng giữa. Cơ thể có màu trắng kem, bụng màu đen. Con cái có 2 dạng: dạng cánh ngắn và dạng cánh dài, con đực chỉ có 1 dạng cánh dài.

Trứng có dạng quả chuối tiêu, như trứng rầy nâu nhưng nhỏ hơn, dài và nhọn hơn, trứng mới đẻ có màu trong suốt, sau chuyển sang màu vàng.

Rầy non màu trắng, càng lớn càng trắng sữa, hình quả trám, bò ngang, đốt rất đau.

Rầy lưng trắng thường xâm nhập vào ruộng lúa từ khi lúa đẻ nhánh rộ trở đi và thường ít lứa trong một vụ hơn so với rầy nâu. Chúng gây hại bằng cách cả rầy trưởng thành và rầy non đều chích hút nhựa của cây lúa. Nếu tấn công giai đoạn lúa đẻ nhánh sẽ làm cho cây lúa sinh trưởng và phát triển kém, nặng có thể làm cho cây lúa bị khô đỏ và chết. Nếu tấn công giai đoạn lúa làm đòng-trỗ bông sẽ làm cho số lượng bông và chiều dài bông giảm, hạt lúa bị lép, lửng và làm chậm quá trình chín của hạt, gây thất thu năng suất nghiêm trọng. Ngoài gây hại trực tiếp, rầy lưng trắng còn là môi giới truyền bệnh virus bệnh lùn sọc đen trên lúa.

Rầy lưng trắng thích hợp với điều kiện khí hậu nóng ẩm, mưa nắng xen kẽ. Ở vùng Đồng bằng sông Hồng một năm có 6-7 lứa, quan trọng nhất là lứa rầy vào tháng 4 (vụ xuân) và cuối tháng 8 đầu tháng 9 (vụ mùa). Vụ xuân thường gây hại nặng hơn vụ mùa. 

Để hạn chế đến mức thấp nhất sự thiệt hại do rầy gây ra, các bạn có thể áp dụng kết hợp một số biện pháp chính sau đây:

- Tùy theo tinh hình đất đai, tập quán canh tác, khả năng thâm canh…mà chọn sử dụng giống kháng rầy cho phù hợp..

- Không nên gieo cầy quá dầy, nên gieo cấy mật độ cấy hợp lý, để ruộng lúa luôn thông thoáng.

- Bón phân cân đối giữa đam, lân và kali, tránh bón quá nhiều đạm.

- Khi cây lúa đã lớn, có thể thả vịt vào ruộng cho vịt ăn rầy.

- Không nên sử dụng thuốc có phổ tác động rộng sớm ở đầu vụ để bảo vệ tập đoàn thiên dịch có ích trên ruộng lúa.

- Nếu ruộng có nước có thể dùng cát trông với dầu ga dôn rải xuống mặt nước ruộng, rồi dùng cây que gạt cho rầy rơi xuống nước dính dầu mà chết.

- Thăm ruộng lúa thường xuyên để phát hiện sớm và sử dụng thuốc diệt trừ kịp thời khi mật độ rầy đã tời ngưỡng phòng trừ (như khuyến cáo của cơ quan nông nghiệp địa phương)

Về thuốc, hiện nay có khá nhiều loại thuốc dùng để phòng trừ rầy lưng trắng hại lúa. Tuy nhiên, theo kinh nghiệm của nhiều bà con ở Ý Yên (Nam Định) thì thuốc Goldra 250WG đã cho hiệu quả rất cao.

Có được kết quả như vậy, bởi vì Goldra 250WG là thuốc lưu dẫn rất mạnh, đặc trị nhóm côn trùng chích hút mới nhất hiện nay, do được hỗn hợp bởi hai hoạt chất nên thuốc có khả năng diệt được rất nhiều loài sâu đã kháng thuốc. Thuốc có tác động tiếp xúc và vị độc. Do thuốc có tính nội hấp và lưu dẫn trong cây rất mạnh nên sau khi phun thuốc khoảng 2 tiếng mà gặp mưa cũng không cần phải phun lại, đặc biệt là không cần phun trúng con rầy, chỉ cần phun ướt mặt trên của lá lúa cũng đủ để thuốc theo dòng nhựa di chuyển xuống phần gốc thân để diệt rầy đang tập trung hút nhựa cây lúa ở đó. 

- Về liều lượng, các bạn có thể pha 10 gram thuốc Goldra 250WG /bình 18 lít/ phun 1 sào BB (360m2)

Theo ông/bà Nguyễn Thị Ngắn, Phạm Thị Mai (thôn Cẩm, xã Yên Dương), Vũ Văn Điện (thôn Dương, xã Yên Dương), Đinh Văn Tiềm, Nguyễn Trí Công (thôn Cổ, xã Yên Bằng) huyện Ý Yên, ông Nguyễn Văn Thành (Đội 3, xã Nghĩa Bình) huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Ninh Bình, với liều lượng và cách phun như trên hiệu quả diệt rầy lưng trắng của thuốc rất cao.

NGUYỄN DANH VÀN

Hỏi:

Mặc dù không thường xuyên, nhưng thỉnh thoảng rầy nâu cũng xuất hiện với mật độ khá cao gây hại cho lúa ở vùng chúng tôi. Xin cho biết biện pháp nào diệt trừ triệt để lọai sâu rầy này?

Nguyễn Danh Thao và một số bà con ở Phú Xuyên (Hà Nội)

Trả lời:

Mặc dù vài năm gần đây rầy nâu ít gây hại nặng như những năm có dịch, nhưng rầy nâu (Nilaparvata lugens) vẫn là một loài dịch hại nguy hiểm số một trên cây lúa ở nước ta hiện nay.

Vì ngoài gây hại trực tiếp, có thể gây cháy rầy hàng loạt trên diện rộng, rầy nâu còn là môi giới truyền bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá, những bệnh cực kỳ nguy hiểm cho cây lúa, đã từng gây thành dịch trên diện rộng ở các tỉnh Phía Nam của nước ta vào năm 2006-2007 vừa qua..

Để hạn chế tác hại của rầy nâu, không thể có một biện pháp đơn lẻ nào có thể giải quyết được, mà phải áp dụng kết hợp nhiều biện pháp một cách đồng bộ và hợp lý trong Quy trình quản lý dịch hại tổng hợp.

Sau đây là một số biện pháp chính:

- Không nên gieo sạ liên tục, nếu điều kiện cho phép nên có thời gian cho đất nghỉ giữa 2 vụ lúa khoảng 20-30 ngày.

- Trước khi xuống giống, phải vệ sinh đồng ruộng sạch sẽ, bằng cách dọn sạch cỏ dại xung quanh bờ, đặc biệt là lúa chét.

- Dùng giống kháng rầy: tùy theo tình hình thực tế thời vụ, đất đai, tập quán và trình độ canh tác, khả năng đầu tư thâm canh... của địa phương mà chọn giống kháng cho phù hợp. Không nên mua giống không rõ nguồn gốc, không lấy lúa thịt để làm giống.

- Không gieo sạ qúa dầy, chỉ nên sạ từ 100-120 kg giống/ha (hoặc 70-80kg, nếu sạ hàng).

- Gieo sạ đồng loạt và tập trung trên từng cánh đồng, khu đồng, theo lịch chỉ đạo của cơ quan BVTV địa phương để né rầy. Đây là biện pháp chủ động, có hiệu quả rất cao trong việc hạn chế tác hại của rầy nâu, bệnh vàng lùn và lùn xoắn lá trong những năm vừa qua.  

- Sau khi sạ vài ngày, cho nước vào ruộng với độ cao thích hợp để che chắn phần thân cây lúa, hạn chế rầy chích hút truyền bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá cho cây lúa non ở đầu vụ.

- Bón phân cân đối giữa đạm, lân và kali, tốt nhất là bón theo bảng so màu lá lúa, để cây lúa khoẻ, có sức chống đỡ với rầy nâu và sâu bệnh nói chung.

- Làm cỏ tỉa dặm kịp thời để ruộng thông thoáng, hạn chế nơi trú ngụ của rầy.

- Không nên dùng thuốc có phổ tác động rộng ở đầu vụ, để bảo vệ tập đoàn thiên địch trên ruộng lúa. 

- Kiểm tra ruộng lúa thường xuyên, để phát hiện sớm và phun xịt thuốc trừ rầy kịp thời. Để phòng ngừa bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá ở những vùng đang có dịch bệnh này thì, ở giai đoạn lúa còn nhỏ dưới 20 ngày tuổi, nếu phát hiện có rầy thì phải phun thuốc diệt rầy. Còn nếu lúa từ 20 ngày tuổi trở đi, mà trung bình có 3 con/ tép trở lên mới phun xịt. 

Về thuốc, hiện nay có khá nhiều loại thuốc dùng để phòng trừ sâu hại cây trồng. Tuy nhiên, đối với rầy nâu hại lúa theo kinh nghiệm của nhiều bà con ở huyện Ý Yên (Ninh Bình) thì thuốc Goldra 250WG đã cho hiệu quả rất cao.

Có được kết quả như vậy, bởi vì Goldra 250WG là thuốc lưu dẫn rất mạnh, đặc trị nhóm côn trùng chích hút mới nhất hiện nay, do được hỗn hợp bởi hai hoạt chất nên thuốc có khả năng diệt được rất nhiều loài sâu đã kháng thuốc. Thuốc có tác động tiếp xúc và vị độc. Do thuốc có tính nội hấp và lưu dẫn trong cây rất mạnh nên sau khi phun thuốc khoảng 2 tiếng mà gặp mưa cũng không cần phải phun lại, đặc biệt là không cần phun trúng con rầy, chỉ cần phun ướt mặt trên của lá lúa cũng đủ để thuốc theo dòng nhựa di chuyển xuống phần gốc thân để diệt rầy nâu đang tập trung hút nhựa cây lúa ở đó. 

- Về liều lượng, các bạn có thể pha 10 gram thuốc Goldra 250WG /bình 18 lít/ phun 1 sào BB (360m2)

Theo ông/bà Nguyễn Thị Ngắn, Phạm Thị Mai (thôn Cẩm, xã Yên Dương), Vũ Văn Điện (thôn Dương, xã Yên Dương), Đinh Văn Tiềm, Nguyễn Trí Công (thôn Cổ, xã Yên Bằng) huyện Ý Yên, ông Nguyễn Văn Thành (Đội 3, xã Nghĩa Bình) huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Ninh Bình, với liều lượng và cách phun như trên hiệu quả diệt rầy râu của thuốc rất cao.

Khi phun, bà con nhớ lưu ý không phun thuốc lúc cây lúa đang nở hoa, thụ phấn. Nên phun vào chiều mát hoặc sáng sớm là thời điểm rầy bò ra nhiều, rầy sẽ chết nhiều hơn. 

NGUYỄN DANH VÀN

Hỏi:

Vài năm trở lại đây, mía ở vùng chúng tôi thường bị rệp sáp lóng gây hại rất nhiều, loài rệp này không những làm giảm năng suất ruộng mía mà còn làm giảm cả hàm lượng đường trong cây mía. Chúng tôi đã sử dụng nhiều loại thuốc nhưng kết quả rất thấp. Xin được nói rõ thêm về loài rệp này và giới thiệu loại thuốc có hiệu quả cao trong việc phòng trừ chúng?

Nguyễn Văn Bốn và một số bà con ở thị xã Ayunpa (Gia Lai)

Trả lời:

Cùng với sâu đục thân, xén tóc hại gốc rễ, rệp xơ bông trắng hại lá, bệnh trắng lá, bệnh rượu, bệnh than…thì rệp sáp Pseudococus sacchari (có nơi gọi là rệp lóng, rệp bẹ, rệp gạo hồng, rệp sáp hồng…) cũng là một đối tượng thường xuyên gây hại và nhiều khi rất trầm trọng trên cây mía ở nước ta hiện nay, nhất là ở những vùng chuyên canh mía của các tỉnh miền Trung, Tây Nguyên. Tác hại của chúng có chiều hướng gia tăng trong vài năm gần đây.

Cơ thể của rệp có hình bầu dục, mềm nhũn, dài khoảng 4-5 mm (nhìn giống như hạt gạo) màu hồng, bên ngoài có lớp sáp trắng bao phủ, . Loài rệp này thường sống tập trung ở các mấu của lóng mía phía trong bẹ lá (phần non nhất của lóng mía). Chúng gây hại bằng cách cả con trưởng thành và rệp non đều chích hút nhựa của cây mía, làm cây mía sinh trưởng và phát triển kém, gây thất thu năng suất và đặc biệt là làm giảm hàm lượng đường trong cây (nếu mật độ cao có thể giảm tới 40% lượng đường và đặc biệt là làm giảm chất lượng nguyên liệu, khi chế biến không ra được đường kết tinh mà chuyển sang dạng mật). Theo ý kiến của nhiều nông dân vùng chuyên canh cây mía ở thị xã Ayunpa và huyện Phú Thiện, Ia Pa (Gia Lai) thì nếu mật số rệp cao có thể làm cho lóng mía bị mất nước khô tóp lại, phần phía trên có thể bị chết khô. 

Không chỉ làm mất năng suất, chất lượng mía, rệp còn làm hỏng ngọn mía và gốc mía cho vụ mía tái sinh sau đó.

Trong chất bài tiết của rệp còn chứa nhiều chất đường mật tạo điều kiện cho nấm bồ hóng phát triển, nên những chỗ có rệp bu bám gây hại thường xuất hiện một lớp nấm bồ hóng màu đen, ảnh hưởng đến quang hợp của cây.

Rệp thường xuất hiện và gây hại từ khi mía bước vào giai đoạn vươn lóng trở đi và gây hại nặng nhất ở giai đoạn vươn lóng, khi mía già sắp thu hoạch thực ăn không còn phù hợp rệp giảm dần và gây hại ít hơn. Những vùng có diện tích canh tác mía lớn, thiếu nhân lực bóc tỉa lá thường là những vùng bị rệp sáp gây hại năng nhất. Liên vụ mía 2013-2014 nhiều diện tích trồng mía ở huyện Ia Pa và Phú Thiện (tỉnh Gia Lai) do không bóc tỉa và vệ sinh ruộng mía nên tỷ lệ cây bị rệp gây hại lên tới bẩy tám chục phần trăm (cá biệt tới 100%).

Để hạn chế tác hại của rệp sáp, các bạn có thể áp dụng kết hợp một số biện pháp chính sau đây:

- Trước khi làm đất, cần thu gom sạch sẽ tàn dư của cây mía vụ trước đưa ra khỏi ruộng tiêu hủy để hạn chế việc lây lan của rệp từ vụ trước sang vụ sau.

- Cày bừa kỹ đất ruộng trước khi trồng để chôn vùi bớt những tàn dư của cây mía vụ trước có chứa mầm mống của rệp.

- Không nên lấy hom ở những ruộng đã bị rệp gây hại nặng ở vụ trước để làm giống cho vụ sau.

- Nếu có điều kiện nên thường xuyên bóc những lá già đã giảm khả năng quang hợp để rệp không còn chỗ trú ngụ ẩn lấp gây hại bện trong bẹ lá, đồng thời làm ruộng mía luôn thông thoáng hạn chế sự tác hại của rệp. 

- Những ruộng mía để gốc, sau thu hoạch cần vệ sinh sạch sẽ và chăm sóc kịp thời để mầm tái sinh phát triển tốt, cây mía sinh trưởng khỏe có sức chống đỡ với rệp.

- Nên sử dụng những giống có tán lá gọn, có sức đề kháng tốt với rệp.

- Trồng tập trung gọn thời vụ và thu hoạch gọn từng vùng nguyên liệu, để cắt đứt cầu lối không cho rệp lây lan từ vụ trước sang vụ sau.

- Kiểm tra ruộng mía thường xuyên để phát hiện sớm các ổ rệp khi chúng còn ở diện hẹp và dùng thuốc phun xịt kịp thời. 

Về thuốc, hiện nay có khá nhiều loại thuốc trừ sâu bệnh gây hại cây trồng. Tuy nhiên, đối với rệp sáp hại mía theo kinh nghiệm của nhiều bà con vùng chuyên canh mía của huyện Ia Pa và Phú Thiện (tỉnh Gia Lai) thì thuốc Goldra 250WG đã cho hiệu quả rất cao.

Có được kết quả như vậy, bởi vì Goldra 250WG là thuốc lưu dẫn rất mạnh, đặc trị nhóm côn trùng chích hút (rầy, rệp, bọ trĩ…) mới nhất hiện nay, do được hỗn hợp bởi hai hoạt chất nên thuốc có khả năng diệt được rất nhiều loài sâu đã kháng thuốc. Thuốc có tác động tiếp xúc và vị độc. Do thuốc có tính nội hấp và lưu dẫn trong cây rất mạnh nên sau khi phun thuốc khoảng 2 tiếng mà gặp mưa cũng không cần phải phun lại, đặc biệt là không cần phun trúng con rệp, chỉ cần phun ướt mặt trên của lá mía cũng đủ để thuốc theo dòng nhựa di chuyển xuống phần dưới của cây mía để diệt rệp đang tập trung hút nhựa ở đó. 

- Về liều lượng, các bạn có thể pha một gói thuốc Goldra 250WG (loại 12,6 gr./gói)/ bình 18 lít, phun 2 bình/ 1.000 m2. Pha xong phun ướt đều tán lá.

Theo các ông/ bà: Nguyễn Thị Ninh, (thôn Kim Năng 1, xã Iamron,  Vũ Đức Vinh, thôn 2, xã Amaron), huyện Ia Pa, ông Cấn Xuân Hiệu (thôn 4, xã Iasol, huyện Phú Thiện) tỉnh Gia Lai, thì với liều lượng và cách phun như trên chỉ sau 7-10 ngày có thể tiêu diệt triệt để mọi ổ rệp trong ruộng mía. Thuốc không những tiêu diệt rệp với hiệu quả rất cao, mà còn làm cho cây mía sinh trưởng và phát triển rất tốt, đặc biệt là hàm lượng đường trong cây mía cũng cao hơn hẳn những ruộng khác.

NGUYỄN DANH VÀN

Hoa lay ơn là cây hoa cắt cành phổ biến hiện nay tại nhiều địa phương trong cả nước. Đặc biệt là mỗi dịp tết đến xuân về thì nhu cầu lại càng cao. Do đó giá trị kinh tế của hoa lay ơn đem lại đã giúp nhiều bà con nông dân xóa đói, giảm nghèo cải thiện đời sống.

Hoa lay ơn được trồng trên nhiều địa phương như: Hà Nội, Nghệ An, Bắc Ninh,… Tuy nhiên về diện tích và sản lượng thì Lâm Đồng (đặc biệt là huyện Đức Trọng) vẫn đứng đầu là về diện tích và sản lượng.

Trong quá trình trồng và chăm sóc hoa thì bọ trĩ (thường gọi là bọ đỏ) thường xuyên xuất hiện gây hại.

1. Đặc điểm hình thái và sinh sống của bọ trĩ.

Bọ trĩ hại hoa lay ơn có kích thước rất nhỏ. Ấu trùng có màu đỏ cam, khi lớn chuyển sang màu nâu đen. Ban ngày chúng lẩn ở dưới bẹ lá, cánh hoa. Chiều mát và ban đêm là thời gian hoạt động và gây hại mạnh nhất.

Bọ trĩ hại trên tất cả các giai đoạn của cây (củ, lá và hoa). Trên lá những vết chích hút tạo nên các vết bệnh loang lổ màu bạc trắng dọc thân, lá từ phía dưới gốc cây sát đất trở lên. Giai đoạn ra hoa chúng chích hút từ khi hoa chưa nở. Những cây bị hại nặng thì cánh hoa thường bị dị tật (xoăn) không đảm bảo phẩm cấp.

2. Biện pháp phòng trừ.

a. Xử lý củ giống.

- Lựa chọn củ giống tốt, khỏe, sạch bệnh.

- Củ giống hoa lay ơn trước khi trồng cần được xử lý ướt để diệt trứng, ấu trùng của bọ trĩ. Sau đó phơi khô trong nắng nhẹ.

b. Làm đất.

- Đất trồng phải được cày ải, phơi khô và xử lý bằng vôi, bón phân hữu cơ.

- Đất cần lên luống với bề ngang 1,2m và giữa các luống có rãnh 15cm để thoát nước. 

c. Phun thuốc phòng trừ.

- Tùy vào từng giai đoạn và mật độ đối với lay ơn cắt cành và layơn trồng củ giống nhưng việc sử dụng thuốc nên bắt đầu từ sau khi trồng 20 – 30 ngày đến khi thu hoạch. Có thể sử dụng các sản phẩm có hoạt chất Thiamethoxam, Imidacloprid, Acetamiprid… để phòng trừ bọ trĩ.

- Thông thường từ tháng 9 đến tháng 12 âm lịch hàng năm tần suất phun phòng trừ bọ trĩ khoảng 6 ngày/1 lần. Còn giai đoạn sau tết âm lịch tần suất này là 4 ngày/1 lần.

Qua điều tra thực tế tại địa bàn xã Hiệp An – Đức Trọng và những ý kiến đánh giá của bà con  về những loại thuốc đang được lựa chọn sử dụng thử để phòng trừ bọ trĩ trên lay ơn cho thấy rằng sản phẩm Goldra 250WG (Thiamethoxam 240g/kg + Acetamiprid 10g/kg) của công ty cổ phần

Nông Dược Việt Nam mang lại hiệu quả rất cao với hiệu lực phòng trừ bọ trĩ trên 90% và đặc biệt là thuốc Goldra 250WG không gây cháy mép hoa như một số sản phẩm khác.

Theo ông Nguyễn Cơ Thạch, ông Nguyễn Thành Đúng, bà Nguyễn Thị Nhung… ngụ tại Hiệp An, Đức Trọng thì liều lượng sử dụng là 25 – 30g Goldra 250WG cho bình 25 lít, phun ướt toàn bộ cây.

Bà con còn sử dụng Goldra 250WG để xử lý hạt giống với liều lượng 20g/25 lít nước để phòng trừ bọ trĩ giai đoạn cây con.

Lưu ý: Nên thăm vườn thường xuyên để kịp thời phát hiện bọ trĩ gây hại để có những biện pháp phòng trừ kịp thời.

Ông Nguyễn Cơ Thạch	Bà Nguyễn Thị Nhung

Người viết: Nguyễn Văn Anh (Phòng Kỹ thuật)

Đà Lạt, ngày 07 tháng 07 năm 2017

Cà phê là đồ uống thông dụng ở trên thế giới và Việt Nam. Với vị thơm ngon, quyến rũ và là nguồn năng lượng cho sự sáng tạo đã trở thành một phần không thể thiếu cho cuộc sống hiện nay. Trên thế giới mỗi ngày tiêu thụ khoảng 2 tỷ cốc cà phê. Người thưởng thức cà phê, nhâm nhi vị ngon của nó nhưng ít ai biết được “vị đắng” trong cà phê mà những người làm ra nó phải chịu đựng. 

Bài viết này muốn nói về “vị đắng” của cà phê theo nghĩa khác. Đó là “vị đắng” của được mùa mất giá. Đó là những tai ương do thời tiết mang lại (mưa, bão, hạn hán,...) và đặc biệt hơn cả là tác hại của sâu bệnh. 

Một trong những dịch hại nguy hiểm thường gặp trên cà phê là rệp sáp

1. Đặc điểm hình thái và sinh sống của rệp sáp

Rệp sáp hại trên cây cà phê có rất nhiều loài, nhưng chủ yếu vẫn là rệp sáp giả (Pseudococcus spp.), thuộc họ rệp sáp giả (Pseudococcidae).

Đặc điểm hình thái:

Rệp sáp gây hại cà phê đặc điểm dễ nhìn nhận ban đầu là có màu trắng, bên ngoài cơ thể phủ một lớp sáp. Rệp sáp có kích thước nhỏ (4mm), hình bầu dục, có nhiều chân di chuyển và không bay được. Rệp non có màu hồng.

Trứng được đẻ trong một bọc.

Đặc điểm sinh vật:

Rệp sáp non và trưởng thành gây hại tất cả các giai đoạn của cây như: nách lá, chồi non, cuống hoa, chùm quả, rễ cây…Tuy nhiên lo ngại nhất vẫn là giai đoạn ra hoa và quả non, nếu không được phòng trừ kịp thời rệp chích hút gây rụng hoa, quả làm giảm đáng kể năng suất.

Trong quá trình gây hại những chất bài tiết của rệp (có vị ngọt) tạo điều kiện nấm muội đen xuất hiện trên bề mặt lá làm giảm hiệu suất quang hợp. Ngoài ra, chất tiết ra của rệp thu hút kiến trên cây gây cản trở cho công việc thu hái.

Quy luật phát sinh gây hại:

Rệp thường phát sinh và gây hại từ cuối mùa mưa đầu mùa khô và gây hại mạnh trong mùa khô, đặc biệt là những năm có thời tiết khô hạn, nắng nóng gay gắt như năm nay ở vùng Tây Nguyên.

2. Biện pháp phòng trừ.

a. Biện pháp canh tác.

- Trồng cây với khoảng cách hợp lý tạo sự thông thoáng cho vườn cà phê.

- Sau thu hoạch cần vệ sinh vườn trồng: thu gom cành cây khô đem tiêu hủy; bón vôi xử lý đất giai đoạn bổ sung nước cho cà phê.

- Cắt tỉa cành cho cây thông thoáng đặc biệt vào giai đoạn đầu mùa mưa.

Lưu ý: Cần thăm vườn trồng thường xuyên để kịp thời có những biện pháp phòng trừ rệp sáp khi rệp vừa mới xuất hiện.

b. Phun thuốc phòng trừ.

Có nhiều loại thuốc dùng để phòng trừ rệp sáp: Chlorpyrifos Ethyl, Cypermethrin, Acetamiprid, Thiamethoxam,…

Thông qua quá trình điều tra thực tế, tìm hiểu các sản phẩm phòng trừ rệp sáp được bà con tin cậy tại các xã Đà Loan, Ninh Loan thuộc huyện Đức Trọng, tỉnh Lâm Đồng và một số địa phương tỉnh Đăk Lăk, chúng tôi thấy rằng hiệu quả phòng trừ rệp sáp cao nhất khi sử dụng sản phẩm Goldra 250WG (Thiamethoxam 240g/kg + Acetamiprid 10g/kg) của công ty Cổ Phần Nông Dược Việt Nam với quy trình 4 lần phun/năm:

+ Lần 1: Ngay sau thu hoạch nhằm trừ rầy non từ đợt trứng muộn trong kẽ của cuống hoa chưa nở.

+ Lần 2: Cuối mùa khô và đầu mùa mưa (tháng 3 đến tháng 5 dương lịch) trừ rệp sáp gây hại quả non và chồi, lá non.

+ Lần 3: Giữa mùa mưa (tháng 7 đến hết tháng 8 dương lịch) trừ rệp sáp gây hại quả giai đoạn quả đang phát triển mạnh.

+ Lần 4: Cuối mùa mưa (tháng 9 đến hết tháng 10 dương lịch) trừ rệp sáp gây hại quả giai đoạn gần thu hoạch.

Theo ông Nguyễn Chi Phương (0974942...) xã Đà Loan, bà Nguyễn Thị Hiền (01239470...) xã Ninh Loan huyện Đức Trọng, Lâm Đồng thì sau thời gian sử dụng sản phẩm Goldra 250WG của công ty Cổ Phần Nông Dược Việt Nam với liều lượng 100g/ 200lít/ 2000m² phun ướt toàn bộ cây bằng máy phun thuốc với quy trình 4 lần/ năm mang lại hiệu quả phòng trừ rệp sáp cao trên 90%. Ngoài ra thuốc còn tiêu diệt luôn “rệp lưng bóng” loại rệp rất khó phòng trừ. 

Ông Phương cho biết thêm lần đầu ông sử dụng sản phẩm Goldra 250WG, sau 2 - 3 ngày chưa thấy rệp “bung” nhiều, ông định mua thuốc khác về phun lại. Tuy nhiên, sau 10 ngày kiểm tra lại thì ông không thấy rệp đâu nữa. Qua tìm hiểu ông mới biết là thuốc Goldra 250WG có tác dụng lưu dẫn mạnh và phải mất một khoảng thời gian nhất định để thuốc được lưu dẫn đến khắp các bộ phận của cây, nên không “bung” nhanh như các thuốc có tính xông hơi khác. Khi quá trình vận chuyển hoạt chất nhờ dịch cây kết thúc thì hiệu lực mới được thể hiện rõ nét thông qua số lượng rệp còn tồn tại trên cây.

Mặt khác, Goldra 250WG không gây mùi khó chịu như một số sản phẩm khác mà ông đã sử dụng. 

Giai đoạn ra hoa với những vườn phun lần 1 muộn, Goldra 250WG không gây ảnh hưởng đến chất lượng đậu quả của hoa như các dòng sản phẩm khác.

Hình 3: Bà Nguyễn Thị Hiền.

Nguyễn Văn Anh 

(Phòng Kỹ thuật)

Bọ trĩ (Thrips tabaci Lindeman) hay còn gọi là bọ đỏ là loại dịch hại phổ biến và quan trọng trên cây hành tây. Bọ trĩ có thể gây hại trên tất cả giai đoạn sinh trưởng của cây. Tuy nhiên gây hại mạnh nhất là khoảng 30 ngày tuổi trở đi. Khi dịch hại xuất hiện với mật độ cao sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất củ.

 Hình 1: bọ trĩ hại hành

1. Nhận dạng

Bọ trĩ hại hành tây thuộc bộ cánh tơ (Thysanoptera), họ bọ trĩ (Thripidae). Kích thước từ 1 – 1.3mm. Thân có màu vàng đến nâu. Phần bụng có 7 đốt. Con cái có 1 máng đẻ trứng (ovipositor) ở cuối bụng.

  Hình 2: Hình thái của bọ trĩ

- Chu kỳ sinh trưởng và phát triển gồm 3 giai đoạn:

+ Trứng: ban đầu có màu trắng đục sau đó chuyển sang màu da cam và nở sau 4 – 5 ngày.

+ Ấu trùng: có 2 tuổi và phát triển trong vòng 9 ngày.

+ Trưởng thành: sống được khoảng 3 tuần. Con cái đẻ trứng vào nách lá. Khả năng nở của trứng không phụ thuộc vào sự giao phối giữa đực và cái.

Hình 3: Vòng đời của bọ trĩ

(1: Trưởng thành; 2: Trứng; 3: Sâu non tuổi 1; 4: Sâu non tuổi 2; 5: Tiền nhộng; 6: Nhộng; 7: Kiểu miệng của bọ trĩ)

2. Đặc điểm gây hại

Ấu trùng và trưởng thành gây hại bằng cách chích hút nhựa lá. Kết quả vùng lá bị hại có màu bạc với những đốm nâu. Lá bị hại có thể bị héo hoặc biến dạng. Do đó giảm khả năng quang hợp của cây.

 Hình 4: Vết gây hại của bọ trĩ

3. Điều kiện phát sinh

Qua điều tra thực tế trong vụ Đông Xuân (từ tháng 12/2016 – 3/2017) ở huyện Đơn Dương (Lâm Đồng) cho thấy rằng trong điều kiện thời tiết nắng nhiều và khô hanh bọ trĩ phát sinh gây hại mạnh nhất. Mưa hạn chế bọ trĩ phát sinh gây hại.

Hình 5: Bọ trĩ xuất hiện nhiều khi trời hanh nắng

4. Biện pháp phòng trừ

Kết quả sử dụng thuốc hóa học trên các ruộng trồng hành tây ở địa phương trên,  cùng với những chia sẻ của bà con nông dân có thể tiến hành các biện pháp sau để giảm thiểu sự gây hại của bọ trĩ:

+ Tưới nước và giữ ẩm cho ruộng.

+ Nên phun thuốc khi mật độ bọ trĩ  ≥ 4 con/bụi.

+ Sử dụng luân phiên các loại thuốc không cùng nhóm hoạt chất. 

+ Các loại thuốc có hoạt chất Thiamethoxam, Imidacloprid, Pymetrozine, Matrine, ... có hiệu quả phòng trừ cao.  

Thuốc Matoko 50WG (Pymetrozine 50%) của CP Nông Dược Việt Nam, với liều lượng 15g/bình 25 lít, phun ướt đều mặt lá đã được cô Nguyễn Thị Trang (0972420***) ngụ tại thị trấn Thanh Mỹ (Đơn Dương), chú Đặng Văn Thoan (0915535***) và cô Nguyễn Thị Mai (01645752***) Lạc Xuân (Đơn Dương) đánh giá có hiệu lực > 90% trên diện tích thí nghiệm.

Hình 5: Các nông hộ sử dụng đánh giá cao hiệu quả thuốc Matoko 50WG (từ trái qua phải Cô Nguyễn Thị Mai, Cô Nguyễn Thị Trang và chú Đặng Văn Thoan)

 
Hình 6: Matoko 50WG

Video

Người viết: Lê Trần Quốc Thịnh (Phòng Kỹ thuật)