Hỏi:

Vào những tháng mùa khô, cà phê ở vùng chúng tôi thường bị nhiều loại rệp gây hại rất nặng. Xin được nói rõ thêm về những loại rệp này, có biện pháp phòng trị và loại thuốc nào có hiệu quả cao đối với chúng?

-Nguyễn Đình Tiếng và một số bà con ở Buôn Đôn (Đắc Lắc)-

Trả lời:

Rệp có thể được coi là những dịch hại nguy hiểm trên cây cà phê. Chúng thường có ba loài: rệp vẩy xanh hay còn gọi là rệp sáp mềm xanh (Coccus viridis Green), rệp vẩy nâu hay còn gọi là rệp sáp mềm nâu, rệp sáp mềm bán cầu (Saissetia hemisphoerica, Saissetia coffeae Walker), rệp sáp hại quả và hại rễ hay còn gọi là rầy bông hay rệp sáp phấn (Planococcus sp.)

Tác hại chủ yếu của các loại rệp này là chích hút các bộ phận non phía trên mặt đất của cây như lá non, chồi non, chồi vượt (cành tược), hoa và quả non…làm các bộ phận này phát triển kém, lá vàng úa, hoa và quả non bị rụng, nếu nặng có thể làm cây suy kiệt và chết. Riêng rệp sáp hại rễ chích hút chất dinh dưỡng ở phần cổ rễ và rễ, đồng thời tạo ra nhiều vết thương trên rễ giúp các loài nấm gây hại dễ dàng xâm nhập gây hiện tượng thối rễ.

Ngoài gây hại trực tiếp, trong chất bài tiết của những loài rệp này còn chứa nhiều chất dinh dưỡng tạo điều kiện cho nấm bồ hóng (Capnodium sp.) phát triển phủ đen kín mặt lá, cản trở quá trình quang tổng hợp tạo vật chất hữu cơ nuôi cây, những chất bài tiết này còn dẫn dụ kiến đến ăn và “cõng” rệp phát tán lây lan sang cây khác.

Rệp có thể gây hại quanh năm, nhưng thường hại mạnh nhất là trong các tháng mùa khô và đầu mùa mưa (từ tháng 1 đến tháng 6) đặc biệt là thời gian có nắng mưa xen kẽ. Những vườn cà phê đang trong giai đoạn kiến thiết cơ bản thường là những vườn bị rệp gây hại nhiều hơn những vườn khác.

Để hạn chế tác hại của rệp, các bạn có thể áp dụng kết hợp một số biện pháp chính sau đây:

- Không nên trồng cà phê quá dầy, đồng thời thường xuyên làm sạch cỏ dại trong vườn, cắt tỉa những cành nằm sát mặt đất, những cành nằm bên trong tán không có khả năng cho trái…(nhớ cắt bỏ sớm các chồi vượt phía trong tán cây, vì đây là nguồn thức ăn rất phù hợp cho rệp sinh sống) tạo cho vườn cà phê luôn thông thoáng.

- Vào mùa khô cần thường xuyên tưới nước cho vườn cà phê, ngoài việc cung cấp nước cho cây cà phê, tưới nước còn giúp cho tiểu khí hậu trong vườn cà phê mát mẻ, hạn chế rệp phát triển.

- Bảo vệ thiên địch của rệp, đặc biệt là các loài bọ rùa đỏ (Rodolia sp.), bọ rùa nhỏ (Scymnus sp.) và bọ mắt vàng (Chrysopa sp.).

- Thường xuyên kiểm tra vườn cây (nhất là những tháng mùa khô), để phát hiện sớm và phun thuốc diệt trừ rệp kịp thời.

Như các bạn đã biết, hiện nay trên thị trường có khá nhiều loại thuốc phòng trừ sâu rầy hại cây trồng. Tuy nhiên, đối với rệp hại cà phê theo kinh nghiệm của nhiều nông dân ở huyện Cư Mgar (Đắc Lắc) thì thuốc Daisuke 250EC  phối phối hợp với thuốc Sachray 200WP đã cho hiệu quả rất cao.

- Thuốc Daisuke 250EC diệt sâu bằng cả ba con đường vị độc, tiếp xúc và xông hơi, thuốc có khả năng thấm sâu. Thuốc có hiệu lực cao với các loài sâu đã kháng thuốc. Do được hỗn hợp bởi hai hoạt chất nên phổ diệt sâu của thuốc rất rộng. Ngoài rệp vẩy, rệp sáp hại cà phê, thuốc còn có khả năng diệt được nhiều loài sâu miệng nhai và miệng chích hút khác hại trên lúa, rau màu, cây công nghiệp và cây ăn trái. Thuốc ít bị rửa trôi nên hiệu quả diệt sâu của thuốc rất dài.

- Sachray 200WP là thuốc lưu dẫn, có tác dụng tiếp xúc và vị độc, do có khả năng nội hấp rất nhanh vào trong cây nên hạn chế bị rửa trôi do nước mưa, ở trong cây thuốc lưu dẫn rất nhanh nên không cần phun trúng sâu, sâu vẫn chết, đặc biệt là đối với những loại côn trùng miệng chích hút như rệp sáp, rệp vẩy, rầy nâu, rầy lưng trắng, rầy xanh đuôi đen, bọ trĩ,…. Do được hỗn hợp bởi 2 hoạt chất nên phổ diệt sâu của thuốc rất rộng. Hiệu quả diệt sâu của thuốc vừa mạnh, vừa kéo dài. 

- Về liều lượng, các bạn có thể dùng 2 chai Daisuke 250EC (loại chai 100ml) và 100 gram thuốc Sachray 200WP/ thùng phuy 200 lít nước (hoặc 1 gói 22,5 ml thuốc Daisuke 250EC và 12,5 gram thuốc Sachray 200WP/ bình phun 25 lít). Pha xong phun ướt đều tán lá (nhớ ưu tiên thuốc vào những chỗ có nhiều rệp bu bám). Nếu nặng, nên phun tiếp lần hai, sau lần đầu khoảng 10-12 ngày.           

- Sau khi thụ phấn, cánh hoa sẽ héo và che khuất rệp đang bu bám bên trong. Trước khi phun thuốc các bạn nên dùng máy tưới có áp suất mạnh phun trực tiếp nước vào chỗ có chùm hoa héo, để cánh hoa rụng không còn che khuất rệp, rệp dễ trúng thuốc hơn.  

Theo ông Vũ Xuân Trường (thôn 6), ông Trần Văn Chiến (thôn 8) xã Ea Mnang, huyện Cư Mgar (Đắc Lắc) thì với liều lượng và cách phun như trên thì chỉ sau phun khoảng 7-10 ngày không những vườn sạch hết các loại rệp vẩy, mà rệp sáp cũng không còn.

NGUYỄN DANH VÀN

Hỏi: 

Cam quýt ở vùng chúng tôi gần đây thường bị sâu vẽ bùa gây hại rất nhiều. Xin cho biết có cách nào để hạn chế đến mức thấp nhất thiệt hại do loại sâu này gây ra?

-Nguyễn Đình Nhanh và một số bà con ở Châu Thành (Bến Tre)-

Trả lời:  

Sâu vẽ bùa (Phyllocnistis  citrella) có nơi gọi là sâu đục lòn lá là một loài sâu rất phổ biến trên cây cam quýt ở nước ta và nhiều nước trong khu vực. Chúng gây hại bằng cách sau khi nở sâu non đục vào ăn lớp tế bào nhu mô diệp lục ở dưới lớp biểu bì của phiến lá thành những đường hầm, làm cho biểu bì của lá phồng lên. Sâu đục tới đâu lớp biểu bì phồng lên tới đó, vẽ thành những đường ngoằn ngoèo, có màu trắng lóng lánh như ánh bạc. Ngoài lá sâu còn gây hại trên cả vỏ trái và cành non. 

Tuổi sâu càng lớn thì đường đục càng dài và rộng, có thể nhìn thấy sâu non rất nhỏ màu xanh lợt (lúc mới nở) hoặc xanh vàng, trắng hơi vàng (khi tuổi lớn hoặc sắp hóa nhộng) ở cuối đường hầm. Nếu bị  hại nặng lá sẽ bị co rúm, quăn qoeo, dị dạng không phát triển được, giảm khả năng quang hợp, khiến cây chậm tăng trưởng (nhất là cây con ở vườn ươm), làm hoa trái dễ bị rụng.

Ngoài gây hại trực tiếp, các vết đục của sâu còn là cửa ngõ cho vi khuẩn bệnh loét xâm nhập gây hại. Quan sát thực tế cho thấy sâu thường gây hại nhiều ở những vườn cây còn nhỏ đang ở giai đoạn kiến thiết cơ bản hoặc đang ở vườn ươm, sâu thường chỉ gây hại lá non và lá bánh tẻ, khi lá già tác hại của sâu giảm dần. Đúng như các bạn đã quan sát thấy, tác hại của sâu có chiều hướng gia tăng trong thời gian gần đây.

Để hạn chế tác hại của sâu, các bạn có thể áp dụng kết hợp một số biện pháp chính sau đây:

- Không nên trồng quá dầy để vườn cam quýt luôn thông thoáng.

- Chăm sóc cho cây sinh trưởng khỏe mạnh, điều khiển cho cây ra đọt, lá non tập trung (để hạn chế nguồn thức ăn của sâu có mặt liên tục trên vườn cây). Nếu vận động được nhiều chủ vườn trong khu vực rộng lớn cùng thực hiện thì biện pháp này sẽ có hiệu quả rất cao. 

- Hạn chế phun thuốc tràn lan để bảo vệ thiên địch của sâu, chỉ nên phun khi có khoảng 10% số lá bị sâu gây hại trở lên.

- Phải kiểm tra vườn cây thường xuyên để phát hiện sớm và phun thuốc trừ sâu kịp thời khi tỷ lệ lá bị hại đã đạt tới ngưỡng cần phun thuốc.

Hiện nay có khá nhiều loại thuốc trừ sâu. Tuy nhiên, để phòng trừ sâu vẽ bùa hại cam quýt, theo kinh nghiệm của nhiều bà con ở Vĩnh Long, Hậu Giang, Cần Thơ…thì thuốc Daisuke 250EC phối hợp với thuốc Sachray 200WP đã cho hiệu quả rất cao.

- Daisuke 250EC là thuốc có tác dụng tiếp xúc, vị độc, thấm sâu và đặc biệt là có khả năng xông hơi cực mạnh. Sau khi nhiễm thuốc vài phút là sâu đã bị tê liệt, ngừng ăn và chết. Do được hỗn hợp bởi 3 hoạt chất nên phổ tác động của thuốc rất rộng, thuốc có thể tiêu diệt được nhiều loại sâu hại trên nhiều loại cây trồng, đặc biệt thuốc có hiệu quả rất cao trên cả hai nhóm sâu miệng nhai và chích hút. 

- Sachray 200WP là thuốc lưu dẫn, có tác dụng tiếp xúc và vị độc, do có khả năng nội hấp rất nhanh vào trong cây nên hạn chế bị rửa trôi do nước mưa, ở trong cây thuốc lưu dẫn rất nhanh nên không cần phun trúng sâu, sâu vẫn chết, đặc biệt là đối với những loại côn trùng miệng chích hút như rầy nâu, rầy lưng trắng, rầy xanh đuôi đen, bọ trĩ, rệp sáp…. Do được hỗn hợp bởi 2 hoạt chất nên phổ diệt sâu của thuốc rất rộng. Hiệu quả diệt sâu của thuốc vừa mạnh, vừa kéo dài. 

- Về liều lượng các bạn có thể pha 1 chai (loại dung tích 240ml) thuốc Daisuke 250EC với 100 gram thuốc Sachray 200WP/thùng 160-180 lít, pha xong phun ướt đều tán lá.

Theo ông Trịnh Văn Dũng (ấp Phụng Sơn, Tân Long, Phụng Hiệp, Hậu Giang) và ông Võ Thanh Bùi (ấp Sơn Minh Phú, Đại Thành, Thị xã Ngã Bẩy, Hậu Giang) cứ mỗi đợt cây ra đọt, lá non, ra hoa kết trái, nếu dùng hỗn hợp trên phun 2 lần: lần thứ nhất khi đọt non vừa nhú, và lần thứ hai sau đó khoảng 10-12 ngày thì rất sạch sâu, lá cam sẽ dầy và xanh, bóng hơn.

Còn theo ông Nguyễn Văn San và ông Phan Văn Nhanh (ấp Vĩnh Thới, Thuận Thới, Trà Ôn, Vĩnh Long) thì hỗn hợp thuốc nêu trên không những diệt rất tốt sâu vẽ bùa mà còn sạch cả rệp xanh trên cây cam. 

NGUYỄN DANH VÀN