Hỏi:

Cà phê ở vùng chúng tôi thường hây bị bệnh gỉ sắt gây hại rất nặng (nhất là vào những tháng mùa mưa ẩm ướt nhiều). Chúng tôi đã cố gắng dùng nhiều cách để phòng trị nhưng kết quả không đạt mong muốn. Xin được nói rõ thêm về căn bệnh này và cách phòng trị sao cho kết quả cao?

-Nguyễn Văn Phúc và một số bà con ở Lâm Hà (Lâm Đồng)-

Trả lời:

Bệnh gỉ sắt do nấm Hemileia vastatis gây ra. Đây là một trong những dịch hại nghiêm trọng nhất trên cây cà phê, chúng gây hại ở tất cả các vùng trồng cà phê ở nước ta hiện nay và nhiều nước trồng cà phê khác trên thế giới. 

Bệnh gây hại chủ yếu trên lá, ban đầu vết bệnh chỉ là những chấm nhỏ ở mặt dưới lá, sau phát triển lớn dần thành những đốm hình tròn, đường kính vài mm, trên mặt vết bệnh phủ một lớp bột phấn màu vàng da cam rất sáng (đó là các bào tử của nấm). Mỗi vết bệnh có thể có tới 200.000 bào tử, bào tử này lại được phát tán nhờ gió, nhờ nước, nhờ côn trùng và người đi lại chăm sóc... nên tốc độ lây lan của bệnh thường rất nhanh. Trên một lá có nhiều vết bệnh, nếu nặng nhiều vết liên kết lại với nhau thành từng mảng làm lá bị vàng dần và rụng hàng loạt, cành bị khô, cây sinh trưởng và phát triển kém, gây thất thu năng suất nghiêm trọng.

Ở các tỉnh phía Bắc, bệnh thường phát triển mạnh vào các tháng 3,4 (vụ Xuân Hè) và các tháng 10, 11 (vụ Thu Đông). Ở các tỉnh phía Nam, thường ở các tháng 10,11,12.  Cà phê chè và cà phê vối là những giống thường bị bệnh gây hại nặng hơn giống cà phê mít. 

Để hạn chế tác hại của bệnh, các bạn cần áp dụng một số biện pháp chính sau đây:

- Trồng giống kháng bệnh.

- Không nên sử dụng cây con đang bị bệnh gây hại nặng trồng ra vườn sản xuất. 

- Không nên trồng quá dầy, đồng thời thường xuyên vệ sinh làm cỏ vườn cà phê, tỉa bỏ cành già, cành tăm, cành bị sâu bệnh nặng, cành nằm trong tán lá ít có khả năng cho trái để vườn cà phê luôn khô ráo, thông thoáng.

- Chăm sóc và cung cấp đầy đủ phân bón theo yêu cầu từng giai đoạn của cây cà phê, giúp cây sinh trưởng, phát triển tốt có sức khỏe chống chịu với bệnh.

- Thường xuyên thu gom lá cà phê đã bị bệnh rụng trên mặt vườn đem tiêu hủy đế hạn chế bệnh lây lan.

- Kiểm tra vườn cà phê thường xuyên (nhất là những thời điểm bệnh thường phát sinh và gây hại nặng hàng năm) để phát hiện sớm và phun thuốc phòng trị bệnh kịp thời.

Về thuốc, hiện nay trên thị trường có khá nhiệu loại thuốc phòng trị bệnh hại cây trồng. Tuy nhiên, đối với bệnh gỉ sắt cây cà phê, theo kinh nghiệm của nhiều bà con trồng cà phê ở huyện Krông Nô (tỉnh Lâm Đồng) thì thuốc Tittus super 300EC đã cho hiệu quả rất cao.

Sở dĩ đạt được kết quả như vậy là vì Tittus Super 300EC là thuốc trừ nấm nội hấp. Thuốc vừa có khả năng ức chế sự nẩy mầm của bào tử nấm vừa có khả năng kìm hãm sự phát triển của sợi nấm bên trong cây, nên thuốc vừa có tác dụng phòng vừa có tác dụng trị bệnh rất tốt. Thuốc có khả năng thấm sâu rất nhanh vào trong mô cây nên ít bị rửa trôi do nước mưa, vào cây thuốc vận chuyển nhanh đến các bộ phận để bảo vệ cây, vì thế hiệu quả của thuốc rất cao. Do được hỗn hợp bởi 2 hoạt chất nên thuốc có phổ tác động rất rộng. Ngoài bệnh gỉ sắt hại cà phê, thuốc còn phòng trị được nhiều bệnh gây hại trên lúa, các loại rau, màu, cây ăn quả, cây công nghiệp khác… giúp cây sinh trưởng và phát triển tốt, tăng sức đề kháng với dịch hại. 

Về liều lượng, các bạn có thể pha 25ml thuốc Tittus Super 300EC/ bình 25 lít (nếu dùng với số lượng nhiều có thể pha 200ml thuốc/ thùng phuy 200 lít nước. Pha xong phun ướt đều tán lá. Phun định kỳ khoảng 10-12 ngày/ một lần cho đến khi bệnh ngưng phát triển.

Theo ông Hoàng Văn Quân, (thôn Đắk Hợp), ông Đỗ Văn Doanh (thôn 6) xã Đắk Dro, huyện Krông No (tỉnh Lâm Đồng) thì với liều lượng và cách phun như trên, không những có tác dụng phòng trị bệnh gỉ sắt trên cây cà phê rất tốt, mà còn giúp cho bộ lá cà phê phát triển xanh tốt, cây sinh trưởng, phát triển tốt và cho năng xuất cao. 

NGUYỄN DANH VÀN

Hỏi: 

Sầu riêng ở chỗ chúng tôi gần đây thường bị bệnh thán thư gây hại rất nhiều, nhất là ở những vườn cây còn nhỏ.  Xin được nói rõ thêm về căn bệnh này, có cách nào phòng trị chúng có hiệu quả cao?

-Nguyễn Thị Bé Năm và một số bà con ở Thống Nhất (Đồng Nai)-

Trả lời: 

Cùng với một số dịch hại như bệnh thối gốc chẩy mủ, sâu đục trái, rầy phấn trắng…thì bệnh thán thư (do nấm Colletotrichum gloeosporioides gây ra) cũng là một đối tượng dịch hại thường xuyên xuất hiện và gây hại cho cây sầu riêng, đặc biệt là ở những vườn đang trong giai đoạn kiến thiết cơ bản, cây còn nhỏ hoặc những vườn thiếu sự chăm sóc khiến cây cằn cỗi “suy dinh dưỡng”.  

Bệnh có thể gây hại ở nhiều bộ phận của cây, nhưng chủ yếu vẫn là trên lá bánh tẻ và lá gìa. Vết bệnh có dạng gần tròn màu xám nhạt, bên trong có các vòng đồng tâm được tạo bởi các ổ bào tử màu đen nhỏ li ti như đầu kim, xung quanh vết bệnh thường có ranh giới màu nâu vàng, và thường bắt đầu từ chót lá hay mép lá lan dần vào phiến lá. Nếu nặng có thể làm cho lá bị rụng sớm, dẫn đến khô ngọn, chết cành hoặc chết cả cây (nếu cây còn nhỏ), ảnh hưởng nghiêm trọng đến quá trình quang tổng hợp tạo vật chất hữu cơ nuôi cây, khiến cây còi cọc, kém phát triển, suy yếu dần, ít hoa, ít trái, gây thất thu năng xuất nghiêm trọng cho nhà vườn. 

Để hạn chế tác hại của bệnh, các bạn có thể áp dụng kết hợp một số biện pháp chính sau đây:

- Không nên trồng quá dầy, đồng thời phải thường xuyên tỉa bỏ những cành bị sâu bệnh, cành nằm khuất trong tán lá…để vườn sầu riêng luôn thông thoáng.

- Bón phân đầy đủ và cân đối giữa đạm, lân và kali, tăng cường phân hữu cơ hoai mục để tăng sức đề kháng bệnh cho cây. Chăm sóc cây chu đáo và nhất là phải cung cấp đầy đủ nước theo yêu cầu của cây (tuyệt đối không để cây thiếu nước trong mùa khô) để cây sinh trưởng và phát triển tốt, đặc biệt là những vườn cây còn nhỏ và những vườn thường xuyên thiếu nước, thiếu phân.

- Thường xuyên vệ sinh vườn cây, thu gom sạch những lá bệnh trên vườn đem tiêu hủy để hạn chế bệnh lây lan.

- Kiểm ra vườn cây thường xuyên, để phát hiện sớm và phun thuốc phòng trị bệnh kịp thời.

Về thuốc, hiện nay có khá nhiều loại thuốc dùng để phòng trị bệnh hại cây trồng. Tuy nhiên đối với bệnh thán thư hại sầu riêng, theo kinh nghiệm của nhiều bà con ở vùng chuyên canh cây sầu riêng của huyện Cai Lậy (Đồng Tháp) thì thuốc Tittus Super 300EC đã cho hiệu quả rất cao.

Tittus Super 300EC là thuốc trừ nấm nội hấp, có khả năng thẩm thấu qua lá và vận chuyển mạnh đến các bộ phận để bảo vệ cây, do có khả năng thấm sâu rất nhanh vào trong mô cây nên ít bị rửa trôi do nước mưa, vì thế hiệu quả của thuốc rất cao. Thuốc vừa có khả năng kìm hãm sự nẩy mầm của bào tử nấm vừa có khả năng kìm hãm sự phát triển của sợi nấm bên trong cây, nên thuốc vừa có tác dụng phòng vừa có tác dụng trị bệnh rất tốt. Do được hỗn hợp bởi 2 hoạt chất nên thuốc có phổ tác động rất rộng, có khả năng phòng trị được nhiều loại bệnh hại trên nhiều loại cây trồng khác nhau như lúa, các loại rau, màu, cây ăn quả, cây công nghiệp… giúp cây sinh trưởng và phát triển tốt, tăng sức đề kháng với dịch hại. 

Các bạn có thể pha liều lượng 0,8-1‰, pha xong phun ướt đều tán lá. Phun định kỳ khoảng 12-15 ngày/ một lần cho đến khi thấy bệnh ngưng phát triển.

Theo ông Võ Văn Bẩy, xã Ngũ Hiệp và ông Lê Văn Quân xã Tam Bình (huyện Cai Lậy, Đồng Tháp) thì với liều lượng và cách phun như trên, không những có tác dụng phòng trị bệnh rất tốt, mà còn giúp cho bộ lá phát triển xanh tốt, cây sinh trưởng, phát triển tốt  và cho năng xuất cao. 

NGUYỄN DANH VÀN

Cam là loài cây ăn quả mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn so với các cây trồng khác. Hiện nay, cây cam được trồng phổ biến tại Hàm Yên và Bắc Quang (Tuyên Quang) đã góp phần trong việc nâng cao thu nhập của bà con nông dân. Trong các bệnh hại thì bệnh sẹo cam (còn gọi là ghẻ cam) là một trong các đối tượng cần được lưu tâm phòng trừ. 

Bài viết này giới thiệu các biện pháp mà bà con nông dân ở các địa phương trên sử dụng để phòng trừ sẹo cam.

1. Bệnh sẹo cam 

Bệnh sẹo cam nói riêng và cây có múi nói chung do nấm Elsinoé fawcettii Bitancourt & Jenkins gây ra. Nấm bệnh gây hại chủ yếu trên lá và quả. Các triệu chứng trên chồi non hiếm khi quan sát thấy.

1.1 Triệu chứng gây hại.

Trên lá non, vết bệnh ban đầu là một điểm nhỏ màu vàng, dạng giọt dầu hơi nổi gờ, vết bệnh to dần màu hồng nâu, xung quanh có quầng vàng hẹp. Vết bệnh thường lồi lên hình chóp, nổi lên trên bề mặt lá, mặt dưới lá hơi lõm vào. Vết bệnh có thể nằm riêng rẽ hoặc nối liền nhau. Vết bệnh thường hóa bần và kích thước thường < 3mm. Khi bệnh nặng phiến lá bị biến hình, nhăn nheo, cằn cỗi. Các vết bệnh thường hình thành dọc theo tĩnh mạch chính và thay đổi diện mạo theo thời gian. Các vết bệnh hình thành trên các mô trẻ có xu hướng được nhô cao những trên các mô trưởng thành thì phẳng hơn.  

Trên quả non vết bệnh nổi lên hình chóp nhọn, màu nâu vàng, vết bệnh hoá bần, phân tán hoặc nối liền nhau thành từng đám. Vết bệnh không phát triển sâu vào trong quả. Quả bị bệnh dị hình, nhỏ, vỏ dày. Bệnh nặng có thể làm cho quả rụng sớm.

Vết bệnh trên quả.

Do triệu chứng thay đổi giữa các giống và tuổi của mô nhiễm nên rất khó phân biệt sẹo cam với bệnh loét cam (Xanthomonas axonopodis), bệnh đốm đen (Diaporthe citri) và một số bệnh khác trên cây cam và cây có múi khác.

1.2 Điều kiện phát sinh phát triển.

Bệnh sẹo cam phát triển với các điều kiện: có ký chủ mẫn cảm bệnh, lá quả non chưa đến giai đoạn thuần thục, có đủ độ ẩm và nhiệt độ thích hợp.

E. fawcettii là bệnh hại phổ biến ở hầu hết các vùng nhiệt đới ẩm ướt, cận nhiệt đới. Nó không phát triển mạnh trong khu vực có lượng mưa hạn chế hàng năm < 1300mm, thời gian nắng nóng kéo dài nóng (nhiệt độ trung bình hàng tháng trên 24°C) hoặc mùa hè khô hạn. 

Nhiệt độ thích hợp cho bệnh phát sinh phát triển là 20 – 23°C, nhiệt độ > 28°C kìm hãm bệnh. Tuy vậy, ở nước ta bệnh phát triển quanh năm do độ ẩm cao và chồi hình thành liên tục. 

Bệnh bắt đầu phát triển từ mùa xuân tăng dần ở mùa hạ, mùa thu, đến mùa đông khô hanh bệnh ít hoặc ngừng hẳn. Bào tử chỉ nảy mầm trong điều kiện có giọt nước hoặc độ ẩm cao. Vì vậy thường sau các trận mưa, bào tử lan truyền xâm nhập vào các mô lá còn non, quả non nhờ những giọt nước mưa mang bào tử bắn đến hoặc nhờ gió và côn trùng. 

Các mô non trên lá hoặc quả thường nhạy cảm với bệnh nhất. 

Chu trình gây hại của bệnh sẹo cam như sau:

2. Biện pháp phòng trừ.

Bắt đầu vào mùa xuân cần tạo hình cắt tỉa lá bệnh, vệ sinh vườn quả để tiêu diệt nguồn bệnh và tạo điều kiện thoáng gió cho vườn cây. Vệ sinh vườn quả ngay sau khi thu hoạch.

Chọn vườn ươm, vườn trồng cao, tránh ứ đọng nước và cách ly xa vườn quả. Không trồng cây con bị bệnh.

Bón phân cân đối để khống chế lộc ra kéo dài.

Phun thuốc phòng bệnh vào các đợt: sắp ra lộc xuân, sau khi rụng hoa, thời kỳ quả non và các đợt lộc hạ – thu.

Lưu ý: Cần thăm vườn trồng thường xuyên để kịp thời có những biện pháp phòng trừ thích hợp.

Thông qua quá trình điều tra thực tế, tìm hiểu các sản phẩm phòng trừ sẹo (ghẻ) cam được bà con tin cậy tại các xã Phù Lưu, Tân Thành thuộc huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang và xã Vĩnh Phúc, Vĩnh Hảo thuộc huyện Bắc Quang, tỉnh Tuyên Quang, chúng tôi thấy rằng hiệu quả phòng trừ sẹo cam cao nhất khi sử dụng sản phẩm Tittus super 300EC (Difenconazole 150g/ l + Propiconazole 150g/ l) của Công ty Cổ Phần Nông Dược Việt Nam với quy trình 4 đợt phun/ năm:

+ Đợt 1: Lộc xuân (tháng 1 – 2 dương lịch) phòng trừ sẹo lây lan vào lộc non.

+ Đợt 2: Đầu mùa mưa vào thời điểm hoa tàn cho đến đậu quả non ( tháng 3 – 5 dương lịch) phòng trừ sẹo lây lan vào lộc non và quả.

+ Đợt 3: Giữa mùa mưa (tháng 7 – 8 dương lịch) phòng trừ giai đoạn lộc chính lứa quả năm tới.

+ Đợt 4: Cuối mùa mưa (tháng 10 – 11 dương lịch) phòng trừ giai đoạn lộc cuối năm tránh lây lan sang quả.

Theo anh Nông Văn Nghiệp (01663224..., xã Phù Lưu), cô Tạ Thị Thu  (0916640..., xã Tân Thành), chú Nguyễn Khắc Điệp  (01252424..., xã Đồng Bàng) huyện Hàm Yên, Tuyên Quang cho rằng sản phẩm Tittus super 300EC của công ty Cổ Phần Nông Dược Việt Nam có hiệu lực cao với liều lượng 120ml –150ml thuốc/ 200lít nước, sử  dụng phun ướt toàn bộ cây bằng máy phun thuốc áp lực cao. Bệnh dừng, lộc mới không bị lây lan sau khi phun.

Chú Điệp cho biết lần đầu chú sử dụng sản phẩm Tittus super 300EC, sau 3  ngày thăm vườn đã thấy bệnh dừng phát triển, không thấy lây lan mạnh như trước dù hôm phun gặp mưa nhỏ, từ đó thấy hiệu quả nhanh và ít bị ảnh hưởng bởi thời tiết. Cô Thu sử dụng cho vườn cam giống đang bị nhiễm bệnh rất nặng cũng đánh giá rất cao hiệu quả của sản phẩm so với các sản phẩm gốc đồng, mancozeb,… 

Vết bệnh trên lá và quả sau phun Tittus super 300EC

Chú Nguyễn Khắc Điệp (trái) và anh Nông Văn Nghiệp (phải) cùng sản phẩm   

Nguyễn Thế Hồng

(Phòng Kỹ thuật)

Tài Liệu Tham Khảo

Vũ Triệu Mân (2007).  BỆNH SẸO CÂY CÓ MÚI [Elsinoe fawcettii Bil. et Jenk.]. Bệnh cây chuyên khoa . Trường đại học nông nghiệp I , Hà Nội. Tr 66-67.

Thanh Hóa, ngày 28 tháng 7 năm 2017

Bệnh lem lép hạt là một trong những bệnh hại phổ biến trên cây lúa. Qua điều tra thực tế trong vụ chiêm xuân trên địa bàn một số huyện Quảng Xương, Yên Định và Hoằng Hóa (Thanh Hóa) thấy rằng bệnh lem lép hạt trên lúa bắt đầu gây hại từ giai đoạn trỗ bông – chín sữa. Bệnh gây hại nặng khi nhiệt độ cao, ẩm độ cao, mưa nắng xen kẽ. 

Hình ảnh 1: Triệu chứng gây hại

Hạt lúa bị bệnh lem lép hạt ban đầu trên vỏ trấu có những đốm nhỏ màu nâu hoặc nâu đen, khi bệnh nặng tạo thành những vết đen lốm đốm hoặc đen toàn bộ vỏ trấu. Bệnh gây ảnh hưởng đến phẩm chất và năng suất.

Theo kinh nghiệm của cô Phạm Thị Lành (01292142...) ngụ tại Thôn 7 Xã Yên Phong Huyện Yên Định, Tỉnh Thanh Hóa, ông Nguyễn Đức Bân (01693776...) ngụ tại Thôn 1 Xã Hoằng Thành, Huyện Hoằng Hóa, Tỉnh Thanh Hóa, cô Lê Thị Phúc (01668721...) ngụ tại Thôn Phúc Thành, Xã Quảng Lợi, Huyện Quảng Xương, Tỉnh Thanh Hóa chia sẻ kinh nghiệm rằng: thuốc Tittus super 300EC (Difenoconazole 150g/l + Propiconazole 150g/l) của Công ty Cổ Phần Nông Dược Việt Nam cho hiệu quả rất cao trong việc phòng trừ bệnh lem lép hạt.

Theo chia sẻ của các hộ dân, để trừ lem lép hạt hiệu quả với vụ Đông Xuân nên phun 1 lần và vụ Mùa nên phun 2 lần cụ thể như sau:

Vụ Đông Xuân: Khi lúa trỗ khoảng 40-50% sử dụng 10 – 15ml thuốc Tittus super 300EC (Difenoconazole 150g/l + Propiconazole 150g/l) cho bình 16 lít nước, phun 3 bình cho 1000m² thì cho hiệu quả phòng trừ rất cao lên đến trên 90% đối với bệnh lem lép hạt, ngoài ra thuốc còn có tác dụng dưỡng cây làm cho hạt lúa sáng chắc và mẩy hơn. 

Vụ Mùa: Sử dụng 10-15ml thuốc Tittus super 300EC (Difenoconazole 150g/l + Propiconazole 150g/l) cho bình 16 lít nước, phun 3 bình cho 1000m² . 

Phun lần 1: khi lúa bắt đầu trỗ 5 – 10%

Phun lần 2: vào thời kì khi lúa đã trỗ đều đồng loạt 90 – 100% sau lần 1 khoảng 5 – 7 ngày.

Hình 2: Các hộ dân đã phun Tittus super 300EC 

(từ trái sang Phạm Thị Lành; Nguyễn Đức Bân; Lê Thị Phúc)

Video hộ dân chia sẻ kinh nghiệm sử dụng sản phẩm Tittus super 300EC

Lê Thị Phúc: https://www.youtube.com/watch?v=wf9z2u1q5Rc

Nguyễn Đức Bân: https://www.youtube.com/watch?v=wnBBRKQTpds

Tài liệu tham khảo:

http://www.luongthuc.com/ky-thuat-trong-trot/150-benh-lem-lep-hat-lua.html

Hoàng Văn Duy

Phòng kỹ thuật